Poniżej opisane wskazówki to podstawowe dobre praktyki opracowane przez Ian Sommerville i Pete Sawyer. Więcej na ten temat możesz przeczytać tutaj.
A. Dokument specyfikacji wymagań
Zdefiniuj standardową strukturę dokumentu
Dokument wymagań powinien mieć ustandaryzowaną w danej organizacji strukturę. Ma to ułatwić i przyspieszyć czytelnikom zaznajamianie się z dokumentem ze względu na znajomość struktury i rozkładu treści.
Wyjaśnij jak korzystać z dokumentu
Dokument specyfikacji wymagań powinien zawierać sekcję wyjaśniającą sposób korzystania z dokumentu przez różne grupy adresatów. Powinny zostać wymienione sekcje przeznaczone dla poszczególnych grup, co ułatwi im i przyspieszy zapoznanie się z treścią dokumentu.
Załącz podsumowanie wymagań
Dokument specyfikacji powinien zawierać rozdział podsumowujący założenia systemu i prezentujący podstawowe jego wymagania. Pozwala to czytelnikom uzyskać szerszy obraz systemu i umożliwia odwoływanie się do później szczegółowo zdefiniowanych wymagań oraz przyspiesza ich wyszukiwanie.
Odnieś się do analizy biznesowej
Dokument specyfikacji powinien zawierać rozdział uzasadniający potrzebę budowy systemu i odwołujący się do celów organizacji dla której jest on przeznaczony. Pomaga to w uzasadnianiu wystąpienia pewnych wymagań oraz pozwala na ocenę zmian wprowadzanych w wymaganiach w odniesieniu do celów organizacji.
Zdefiniuj specjalizowane terminy
Dokument powinien zawierać słownik terminów specjalistycznych i specyficznych dla domeny systemu. Pomaga to w uniknięciu nieporozumień terminologicznych zarówno wśród autorów jak i czytelników. Poszerza także krąg potencjalnych czytelników.
Zadbaj o czytelną strukturę dokumentu
Dokument powinien mieć czytelną i jasną strukturę pozwalającą ograniczyć czas potrzebny na przegląd dokumentu i znajdowanie w nim informacji. Podnosi to ogólną efektywność osób korzystających z dokumentu. Zaleca się m.in. używanie szerokich marginesów, spójnych nagłówków, list i wypunktowań oraz diagramów w miejsce opisów słownych.
Pomóż czytelnikowi znaleźć informacje
Aby przyspieszyć korzystanie z dokumentu przez cały przebieg projektu powinien on zawierać indeks oraz spis treści, tabel, rysunków itp. Pomaga to znacznie w znajdowaniu potrzebnych informacji i zwiększa produktywność jego użytkowników.
Spraw, by dokument był łatwy do zmian
Dokument powinien być łatwy do zmian dla jego użytkowników i nie wymagać przebudowy i ponownego rozpowszechnienia w całości. Zapewnić to powinien zarówno sposób napisania jak i publikacji. Ogranicza to koszty wynikające z rozpowszechniania oraz opóźnień.
Oceń wykonalność systemu
Ocena wykonalności systemu powinna zostać przeprowadzona przed pozyskiwaniem wymagań, aby ocenić możliwość i wykonalność implementacji systemu oraz określić jej opłacalność. Może się okazać bowiem, że system nie spełnia tych warunków i jego realizacja niesie duże ryzyko niepowodzenia.
B. Pozyskiwanie wymagań
Bądź wyczulony na czynniki organizacyjne i polityczne
Czynniki specyficzne dla organizacji i strategiczne mogą mieć wpływ na przebieg pozyskiwania wymagań. Ich identyfikacja może pomóc w wyróżnieniu ważnych źródeł wymagań i samych wymagań systemowych.
Zidentyfikuj udziałowców systemu i skonsultuj się z nimi
Udziałowcami nazywamy wszelkie osoby zaangażowane w tworzenie systemu i te w przyszłości czerpiące z niego korzyści. Identyfikacja tych osób może pomóc w pozyskiwaniu wymagań ujawniając potencjalne ich źródła.
Przechowuj źródła wymagań
Źródła wymagań określają powiązanie z informacją, na podstawie której uzyskano wymaganie. Źródłem mogą być udziałowcy systemu, korespondencja, standardy jakości, dokumentacja techniczna i inne. Przechowywanie źródeł przyspiesza ponowne konsultacje przy zmianach wymagań.
Zdefiniuj środowisko działania
Zdefiniowanie środowiska operacyjnego, czyli docelowej platformy sprzętowej i programowej, ale również innych systemów komunikujących się i wykorzystujących budowany system pozwala na ograniczenie odtworzenie tych warunków w testach a poza tym umożliwia ujawnienie wymagań narzucanych przez systemy zewnętrzne.
Użyj celów biznesowych przy pozyskiwaniu wymagań
Cele biznesowe to abstrakcyjne i ogólne cele stawiane budowanemu systemowi, wymagane aby zadowolić zleceniodawcę. Spełnienie ich jest podstawowym warunkiem użyteczności systemu i stanowi bazę do specyfikowania wymagań.
C. Analiza i negocjacja wymagań
Zdefiniuj granice systemu
Granice systemu są definiowane przez ograniczony zbiór wymagań systemowych. Należy oddzielić od nich wymagania procesów związanych z systemem i inne będące poza zakresem systemu. Eliminuje się w ten sposób niejasności w późniejszym procesie analizy wymagań.
Użyj list kontrolnych do analizy wymagań
Lista kontrolna powinna zawierać pytania sprawdzające problemy napotkane w dotychczasowym doświadczeniu analizy wymagań. Zweryfikowanie każdego wymagania przy pomocy takiej listy zapobiega omyłkom i przyspiesza proces analizy wymagań.
Udostępnij oprogramowanie do wspomagania negocjacji
Proces analizy i negocjacji wymagań powinien być wspomagany przy użyciu np. poczty elektronicznej i elektronicznych tablic ogłoszeń lub nawet systemów konferencyjnych i wspomagających pracę grupową. Celem jest zapewnienie ciągłego dialogu udziałowców i analityków, aby uniknąć nieporozumień, przy jednoczesnym ograniczeniu kosztów spotkań.
Zaplanuj postępowanie w przypadku konfliktów i ich rozwiązywanie
W każdym projekcie należy oczekiwać konfliktów pomiędzy wymaganiami i należy się na to z góry przygotować planując spotkania negocjacyjne z udziałowcami systemu w celu ustalania kompromisów. Takie spotkania skracają czas fazy analizy wymagań.
Nadaj priorytety wymaganiom
W czasie analizy i negocjacji należy nadać wymaganiom priorytety zgodnie z ich ważnością dla udziałowców i dla powodzenia systemu jako całości. Wyróżnić można w ten sposób najważniejsze wymagania i na nich skoncentrować negocjacje.
D. Opisywanie wymagań
Zdefiniuj szablony do opisywania wymagań
Szczegółowy opis wymagań powinien być budowany z wykorzystaniem standardowego szablonu zawierającego miejsce na wszystkie istotne informacje. Wymagania są łatwiejsze do czytania i do pozyskiwania. Unika się możliwości ominięcia ważnych informacji.
Użyj prostego i ścisłego języka
Jeżeli używany jest opis słowny wymagania powinien on być wyrażony przy pomocy prostego i ścisłego języka z wykluczeniem skomplikowanych zdań i niejasnego słownictwa. Ułatwia to szybkie czytanie i zrozumienie wymagań a przez to ogranicza koszty.
Użyj diagramów w odpowiedni sposób
Diagramy powinny być włączone w opis wymagania, aby wyrazić informacje strukturalne, powiązania pomiędzy elementami opisu lub opisać sekwencje zdarzeń. Są one łatwiej i szybciej zrozumiałe niż opis słowny. Mogą być także powtórnie używane w przyszłości.
Uzupełnij opis słowny wymagań innymi opisami
Niektóre wymagania najlepiej jest opisywać przy pomocy równań matematycznych, notacji projektowych lub nawet języków programowania. Opis taki nie powinien jednak zastępować, a jedynie uzupełniać opis słowny, czyniąc go bardziej ścisłym.
E. Modelowanie systemu
Opracuj komplementarne modele systemu
Aby nie komplikować modelu systemu, lepiej jest go podzielić na mniejsze modele prezentujące różne jego aspekty. Wymusza to analizę z uwzględnieniem tych różnych aspektów, ujawnia przeoczenia oraz ułatwia komunikację z udziałowcami reprezentującymi określony punkt widzenia na system.
Zamodeluj otoczenie systemu
Aby lepiej zrozumieć wymagania, dobrze jest zamodelować otoczenie systemu, czyli inne systemy komunikujące się z budowanym. Wymusza to wyspecyfikowanie sposobu tej komunikacji oraz wskazuje możliwości wykorzystania systemów zewnętrznych. Pomaga także czytelnikom w zrozumieniu związku z wspomaganymi procesami biznesowymi.
Zamodeluj architekturę systemu
Zawsze powinno się zamodelować architekturę systemy ukazującą w jaki sposób system jest podzielony na podsystemy i w jaki sposób przebiega komunikacja pomiędzy podsystemami. Pomaga to w podziale wymagań oraz identyfikacji często stwarzających problemy wymagań dotyczących kilku podsystemów.
F. Weryfikacja wymagań
Sprawdź, czy dokument jest zgodny z twoim standardem
Zanim dokument wymagań zostanie rozpowszechniony powinien zostać sprawdzony pod względem zgodności z przyjętym standardem dokumentów. Oszczędza to czas osób później przeglądających, gdyż mogą się one skoncentrować na stronie merytorycznej dokumentu.
Zorganizuj formalne przeglądy wymagań
Wymagania systemowe powinny być regularnie przeglądane przez wyznaczoną grupę osób. Spotykają się oni, aby dyskutować problemy związane z wymaganiami i ustalać sposoby radzenia sobie z nimi. Spotkanie takie powinno się koncentrować na samych problemach a nie na odpowiedzialności za nie.
Użyj wielodyscyplinarnych zespołów do przeglądu wymagań
Do przeglądu wymagań najlepsze są zespoły złożone z przedstawicieli różnych grup udziałowców i ekspertów. Zapewnia to różnorodność punktów widzenia oraz dokładność i wszechstronność przeglądu wymagań. Udziałowcy czują się w ten sposób zaangażowani w proces specyfikacji wymagań oraz bardziej otwarci na zmiany.
Zdefiniuj listy kontrolne dla wymagań
Listy kontrolne pozwalają na uporządkowanie weryfikacji wymagań oraz koncentrację uwagi osób sprawdzających na najbardziej krytycznych atrybutach wymagań. Pozwalają także wdrożyć niedoświadczone osoby, np. użytkowników końcowych w proces weryfikacji.
Przypisz wymaganiom identyfikatory
Nadaj wymaganiom identyfikatory lub numery, aby łatwiej się było do nich odwoływać z innych części specyfikacji wymagań lub innych dokumentów. Wspomaga to proces śledzenia propagacji zmian i ułatwia stosowanie narzędzi automatyzujących zarządzanie wymaganiami.
G. Zarządzanie wymaganiami
Zdefiniuj reguły zarządzania wymaganiami
Reguły zarządzania wymaganiami powinny definiować cele i procedury tego procesu oraz standardy do podążania. Wskazują one osobom zaangażowanym w projekt co i w jaki sposób powinno być wykonywane. Uniezależnia się w ten sposób od indywidualnej wiedzy.
Zdefiniuj reguły śledzenia propagacji zmian
Część reguł zarządzania wymaganiami stanowić powinny informacje dotyczące zakresu i sposobu śledzenia propagacji zmian. Powinny one zawierać informacje jak znaleźć powiązania pomiędzy wymaganiami oraz pomiędzy wymaganiami a projektem, dokumentacją itp. Wpływają one na kontrolę jakości i kosztów i ułatwiają zmiany w systemie.
Utrzymuj podręcznik śledzenia propagacji zmian
Dodatkiem do dokumentu specyfikacji wymagań powinien być podręcznik śledzenia propagacji zmian. Zawiera on informacje o zastosowanych regułach śledzenia oraz same informacje o powiązaniach wymagań i innych elementów. Zebranie tych informacji w jednym miejscu ułatwia zmiany i aktualizację oraz przyspiesza dostęp do nich.
H. Systemy krytyczne
Utwórz listę kontrolną dla wymagań bezpieczeństwa
Powinna zostać sporządzona lista kontrolna specyficzna dla dziedziny zastosowań systemu, aby sprawdzić kompletność specyfikacji wymagań. Jeżeli istotne jest bezpieczeństwo i niezawodność, ta lista też powinna się koncentrować na tych atrybutach. Uniknąć w ten sposób można ominięcia istotnych dla tych cech systemu wymagań.
Zaangażuj osoby zewnętrzne w proces zatwierdzania wymagań
Należy zawsze włączyć zewnętrznych ekspertów, nie biorących udziału w pozyskiwaniu i negocjacji wymagań, w proces zatwierdzania wymagań dla systemów krytycznych. Wnoszą oni świeży punkt widzenia i nie mają uprzedzeń wyniesionych z poprzednich faz.
Możliwość komentowania została wyłączona.